احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
338
اسرار گياهان دارويى ( فارسى )
2 - آن را در گوش بچكانيد براى تحليل بادهاى گوش و رفع درد آن مفيد است . تربد نامهاى ديگر : تربد - تربد - تريپوتا Turbith - Indian jalap - Turbith vegetal مشخصات : بيخ يا ريشهء زيرزمينى گياهى است از خانوادهء پيچك صحرايى Convolvulaceae ، كه گياه آن چندساله است با ساقهء بالارونده و پيچنده مانند عشقه . برگهاى آن به شكل قلب مانند برگ عشقه و پوشيده از كرك است . گلهاى آن آبى كبود است كه در انتهاى ساقه گلدهنده ظاهر مىشود . ساقهء زيرزمينى آن به شكل قطعاتى استوانهاى شكل به قطر حدود انگشت و به طول 12 - 10 سانتيمتر در بازار عرضه مىشود ، سطح آن ناصاف و داراى پستى و بلندى و يا پيچيده و داراى شيارهاى طولى نامنظم مىباشد ، رنگ قسمت بيرونى آن تيره و كمى مايل به قرمز و مغز آن پس از شكستن سفيد و روشن است و سوراخهاى متعدد كوچكى در مقطع آن ديده مىشود كه پر از مادهء صمغى به شكل قطرات كوچك زردرنگ است و از نظر طعم ابتدا بىبو و بىطعم است ولى پس از چند لحظه طعم تهوعآورى پيدا مىكند . نوع مرغوب آن مجوّف و سبك و شكننده است و به سهولت ساييده و نرم مىشود و رنگ داخل آن سفيد مىباشد . اين گياه در هندوستان و سيلان و مالزى مىرويد ، وجود اين گياه در ايران تا به حال گزارش نشده است ولى در برخى كتب قديم طب سنتى آمده است كه در مناطق خراسان ديده شده است . فعلا تربد از هند به بازار دارويى ايران وارد مىشود . طبيعت آن : گرم و خشك است . تركيب شيميايى : مواد جالاپين و تورپتن - گلوكوزيد تورپتين - صمغ رزينى شبيه رزين جالاپ - جالاپيك اسيد - ايپومئيكاسيد - تامپى كوليكاسيد - والريانيكاسيد خواص درمانى : 1 - اگر هر روز دوازده گرم از آن را نيمكوب نموده بخوريد . تببر و مدّر و كمى ملين و مسهل است ، در موارد مارگزيدگى و عقربگزيدگى مؤثر است ، داروى خوبى براى تسكين دردهاى مفاصل و نقرس و رماتيسم است ، مسهل بلغم و رطوبتهاى رقيق است و براى اخراج كمى از صفرا و اخلاط سوخته نيز مفيد مىباشد . 2 - دوازده گرم از آن را نيمكوب نموده و با زنجبيل كوبيده مخلوط بخوريد . مسهل بلغم غليظ است و براى پاك كردن بلغم و رطوبت رحم و معده مفيد است ، براى درمان بيماريهاى فلج و ناراحتىهاى اعصاب و سرفههاى ناشى از رطوبت معده و درمان سياتيك نافع است . 3 - بيست گرم از آن را با زنجبيل و نبات در يك ليتر آب بپزيد و گرمگرم و كمكم به مرور بخوريد . براى درمان سرفه مرطوبى و تنگىنفس سرد و تر بسيار مفيد مىباشد .